Dromen vasthouden, ondanks alles

Vrank Post - Kapot!

De derde jeugdroman van Vrank Post die gespecialiseerd lijkt in rauwe realistische boeken over hedendaagse jongeren in een multiculturele samenleving. In Kapot! komt de wereld van voetbalhooligans en Turkse moslimjongeren samen. Erik en Naima komen uit volstrekt verschillende milieus en leren elkaar gedwongen kennen. Erik wil ondanks zijn afkomst iets van zijn leven maken. Zijn broer is een halve crimineel en zijn moeder ligt de hele dag op de bank. Naima komt uit een modern Turks islamitisch gezin en studeert geneeskunde. En dan is er nog Sahin, de broer van Naima, die we kennen uit vele AIVD-rapporten over de radicalisering van islamitische jongeren. Vanuit drie verschillende perspectieven worden we meegenomen in een verhaal vol vaart.

Het verhaal leest als een filmscenario. In een film pik je waarschijnlijk sommige dingen nogwel die hier toch net iets te onwaarschijnlijk zijn. De samenloop van toevalligheden is wel heel uitgebreid en vooral het bombastische slot werkt bijna op de lachspieren. Ik dacht: 'Hij zal toch niet ook nog....'. Maar dat gebeurt wel en dat is een smet op dit verder zeer actuele en relevante boek. Om niet te zeggen: bijna noodzakelijke boek. Als Post zijn fantasie in toom weet te houden, wordt hij een belangrijke jeugdboekenauteur.

Post kent geen terughoudendheid en taboes in de omschrijving van de jeugdcultuur. Het vloekt, tiert en raast en is boos, onzeker en bang. Hij maakt het niet mooier dan het is maar kijkt er ook niet van boven op neer, zoals sommige jeugdboekenschrijvers. Hij lijkt de wereld die hij beschrijft goed te kennen want hij gebruikt de juiste woorden. Ondanks de ellende zit er iets van hoop in het boek. Jongeren die door grenzen heen breken en hun dromen vasthouden, ondanks alles.

Jaaps boekencijfer: 7,8

Komische politieroman

Mirjam Oldenhave - Bokma & Bo. Briljant!

Een heuse politieroman waar in rechercheur Johnnie Bokma een inbraak op moet lossen bij de schatrijke zakenman Luitink. Hij wordt ongewild met een miniscuul hondje opgezadeld en krijgt ongevraagd hulp van Bo. Het zijn 'doldwaze' ontwikkelingen maar zo'n term doet Oldenhave te kort. Het is dol en dwaas maar er zit lijn in, het is knap geconstrueerd en het is vooral erg grappig. Zowel de verwikkelingen als het taalgebruik als de personages. Bo is innemend, de uitvinder Kees is treffend sloom neergezet en Bokma is echte politieman. Het wordt niet te flauw.

Mirjam Oldenhave schrijft op haar website dat ze het 'heel erg spannend' wilde maken. Dat is niet gelukt want de afloop is redelijk voorspelbaar maar dat is niet erg. Bokma & Bo is vooral humoristisch, onderhoudend en origineel. De komische politieroman, bestond die al? Bij deze dan.

Jaaps boekencijfer 8.1

De puntjes over elkaar

Unni Lindell en Fredrik Skavlan - Enge Ella en de nachtschool - de eerste waarheid

Ella is een jonge spook in opleiding. Overdag is ze een lapje stof dat in de stellingen van de textielfabriek ligt te slapen. 's Nachts is ze een spook dat naar de School voor Jonge Ongeletterde Spoken gaat. Een nogal eigenwijs en lastig spookje, onze Ella. Ze knijpt er nogal eens tussenuit en kan het niet met iedereen even goed vinden. Maar ze heeft dan ook wat te verstouwen gehad, haar moeder is verdwenen en ze groeit op bij haar familie die haar niet bepaald omarmen. Ella ontmoet een mensenkind met wie ze naar Parijs gaat om haar nichtje te redden die mede door Ella's schuld tot handtas is vermaakt.

Ik ben een groot fan van De Mennyms, een serie over een lappenpopfamilie, die tot leven is gekomen maar dat mogen de normale mensen niet weten. Deze spokenfamilie heeft daar iets van weg. De kunst van het scheppen van dit soort werelden zit hem in de geloofwaardigheid en in de details. Lindell heeft goed nagedacht over haar spoken. Ze slaan niet de armen over elkaar maar hun puntjes. En op school wordt ze geleerd dat monsters, heksen, trollen en reuzen niet bestaan. Dat is onzin maar spoken bestaan wel en het is eenmissie om het geloof van kinderen in spoken in stand te houden.

Sommige volwassenen zullen Unni Lindell kennen van haar zeer succesvolle thrillers. De illustrator Fredrik Skavlan is bij ons niet bekend maar is in Noorwegen een vermaarde televisiepresentator. De Noorse Paul Witteman, zeg maar. Uiteraard is Enge Ella in Noorwegen dan ook meteen een doorslaand succes. Dit is het eerste deel van een tiendelige serie waarin Ella in ieder deel achter een nieuwe waarheid komt in een andere wereldstad. In deel 1 belandt ze in Parijs en krijgt ze hulp van beroemde geesten als Victor Hugo en Leonardo da Vinci.

Het boek is goed vertaald door Paula Stevens die waarschijnlijk op dezelfde problemen stuitte als de vertaler van Harry Potter: veel namen en begrippen waarvoor nog geen Nederlandse taal was. De gekke personages kregen maffe namen als Sofia Stuipenophetlijf, Krimpelientje en Flinke Fietje. Een spook dat eng doet, doet 'uggy' en om groter te worden 'woezelt hij zich op'. Spoken hebben zo hun eigen vocabulair. Er staan zinnen in als 'waar ben jij in linnenlodenlakensnaam mee bezig'. Enge Ella heet in het Noors trouwens Nifse Nella, ook prachtig.

Een geestig en origineel boek met een enigszins opgelegd educatief karakter maar dat is voor de kniesoor. Het hangt van de volgende delen af of ik Ella en haar familie in mijn hart sluit. Voorlopig mag ze naar binnen, ze kan gewoon door het sleutelgat.

Jaaps boekencijfer: 8.1

Het jaar van Ted

Ted van Lieshout - Hou van mij - bijna alle gedichten 1984 -2009





Vandaag krijgt Ted van Lieshout de Theo Thijssenprijs 2009 uitgereikt en JaapLeest feliciteert hem daar van harte mee!

Het is zo'n beetje het Ted van Lieshout jaar want er lijkt iedere maand wel een boek van hem te verschijnen. Absoluut hoogtepunt in al deze uitgaven is Hou van mij. Een lijvig boekwerk waarin
13 bundels zijn opgenomen en nog een aantal nieuwe sonnetten zonder tekst. Bovendien zijn de meeste van alle illustraties erin opgenomen en een interessant deel van het boek is dat waar Van Lieshout ingaat op de manier waarop de bundels en de illustraties tot stand zijn gekomen. Daaruit blijkt zijn enorme drang om zichzelf telkens opnieuw uit te vinden, om uitdagingen aan te gaan en nieuwe materialen en vormen te onderzoeken.

Deze verzameling gedichten mag uniek genoemd worden. Een monument in de jeugdliteratuur. Van Lieshout lijkt alles te kunnen. Grappige rijmpjes, lieve gedichtjes, gedurfde poezie en hij gaat zowel de huis-tuin-en keuken thema's als zwaardere onderwerpen als dood en seksualiteit niet uit de weg.

Hou van mij is een boek om in te blijven bladeren en te lezen en van te genieten. Maar vooral om te hebben! Het is ook helemaal niet duur, laat ik dat nog maar een keer zeggen als reactie op een stukje van de auteur . Het boek kost 29.90 waar andere boeken van deze omvang al snel het dubbele zou hebben gekost. Het is iedere eurocent meer dan waard.

Jaaps boekencijfer: 9.0

Democratie in de klas

Jacques Vriens - Groep acht aan de macht


Vriens schrijft in het nawoord van Groep acht aan de macht dat hij in de tijd dat nog in het onderwijs werkte, bijna ieder jaar het democratiespel speelde. 'Het waren altijd heftige dagen'. Op die ervaringen baseerde hij zijn zoveelste schoolboek, die zich vrijwel altijd in groep 8 afspelen.

Meester Mario kan zijn klas maar met moeite in bedwang houden en bedenkt daarom een systeem waarbij de leerlingen twee dagen lang hun eigen klas mogen regeren. Er worden partijen opgericht, campagne gevoerd, verkiezingen gehouden. ministers aangesteld en een minister-president gekozen. Het is Vriens wel toevertrouwd om educatie te vermengen met een leuk verhaal. Hij verwerkt allerlei feitelijkheden over het politieke systeem en democratie en maakt doordoor inzichtelijk wat de voor- en nadelen zijn.

Vriens vlecht er nog wat thema's doorheen als racisme, de hoge verwachtingen van ouders en de strijd tussen gescheiden ouders en Vriens schuwt een behoorlijk vleug moralisme niet. Het boek is door al die verwikkelingen, verkiezingen en partijen wel erg vol en een beetje topzwaar maar Vriens is zo pretentieloos dat hem dat snel vergeven is.

Jaaps boekencijfer: 7.2

De spitzen aan de wilgen

Marjolijn Hof en Iris Kuijpers - Als niemand kijkt
Het verhaal van een meisje van wie het leven tot haar negentiende in het teken van balletdansen staat. Julia besluit op haar negentiende de spitzen aan de wilgen te hangen omdat ze het niet meer aan kan. Er is een aantal oorzaken waardoor ze het niet meer volhoudt die zowel op lichamelijk als op geestelijk vlak liggen en waar vooral een bitserige en fanatieke docente een rol in lijkt te spelen. Druk van de ouders is niet aan de orde, die laten haar volledig vrij. Hof en Kuipers schetsen de innerlijke strijd van een meisje dat haar droom in duigen ziet vallen en dat levert een nogal vlakke roman op. Vooral door de uiteindelijke keuze van Julia om te stoppen al direct aan het begin weg te geven. Daardoor is alle spanning weg en is het lastig om mee te leven. Het is allemaal wel vervelend voor Julia, de pijn en de twijfel en de competitie maar het komt niet echt aan. Hof lijkt zich er wat plichtmatig vanaf te maken en voegt weinig toe aan het nogal eendimensionale verhaal. Waar blijven bijvoorbeeld de mooiweerman met zijn mooiweerhond, die Julia vaak door het raam van de balletacademie ziet en die zo mooi haar verlangen naar een gewoon en ontspannen leven weergeven? Na het eerste hoofdstuk keren ze helaas niet meer terug.

Als niemand kijkt is het vijfde boek in de Slash-reeks waarin jeugdboekenschrijvers het waargebeurde verhaal van een jongere omvormen tot fictie. Tot nu toe ging het om behoorlijke drama's met behoorlijk veel ellende voor mensen die nog geen twintig zijn. Daar is Als niemand kijkt een uitzondering op en dat is een opluchting. Het is een verstandige en dappere keuze om in deze reeks ook gewonere verhalen op te nemen zodat het geen al te grote kommer en kwel wordt. Helaas is het bij Als niemand kijkt niet heel gelukkig uitgepakt maar dat ligt niet alleen aan het gebrek aan drama en grote problemen.

Jaaps boekencijfer 6.5

Liefde is oerchaos

Diet Verschoor - Gewoon Anders



Het vervolg op Nu ik!, de debuutroman van Diet Verschoor, over Pauline die zich na het overlijden van haar zusje Puck noemt. Het zusje speelt nu een rol op de achtergrond, Pauline praat af en toe met haar foto en krijgt dan ook antwoord. Samen met haar drie vriendinnen (het 'kwartet', de IJslandse Solja wordt aan het trio toegevoegd) interviewt Pauline voor een dokument over de liefde verschillende familieleden. Hete Pepers heet het dokument en Verschoor gebruikt het als vehikel om de hoofdpersonen over de liefde aan de praat te krijgen. Vrij overbodig want het gaat toch al nergens anders over. In Gewoon Anders is het liefde voor en liefde na. Wat een gedoe is dat toch in de puberteit. Liefde is een chaos is de conclusie van het dokument. De verwarring, de geheimen, de eenzaamheid, de grenzen: het hele scala komt voorbij. Het geheim van Harm, de broer van Pauline, is de rode draad van Gewoon Anders. Ze moet al over zoveel nadenken en dan doet haar broer ook nog eens gek. Het sterke van Gewoon Anders is dat Verschoor niet alleen haar hoofdpersoon met verwarrende gevoelens en gedachten opzadelt. Iedereen heeft ze en daardoor is het stuk minder erg. Zelfs volwassenen bakken er niet altijd even veel van. Alles in deze roman grijpt in elkaar en daarmee is het een vrij organisch en geloofwaardig geheel.

Beetje jammer van de titel die het geheim van Harm direct weggeeft en meer thema dan titel is. 'Harm is gewoon anders, zoals we allemaal op een bepaalde manier anders zijn', zegt Solja tegen het einde van het roman. En daarmee is de roman goed samengevat. Verschoor schrijft vloeiend en houdt de lezer vast al is de taal niet heel bijzonder waar de gedichten van Pauline dan weer een uitzondering op zijn. Onvergeeflijk is de spelfout op pagina 95 waar Pauline 'verontwaardigt' is.

Verschoor levert een degelijke roman af over de verwarring die vriendschappen, en liefde en alles wat daar tussen in zit, met zich meebrengt. Het einde suggereert heel nadrukkelijk een vervolg en dat is een prima vooruitzicht.

Jaaps boekencijfer: 8.2

Archeonprijs voor Jacques Vriens

Jeugdboekenschrijver Jacques Vriens heeft zaterdag de Archeonprijs 2009 gewonnen met zijn boek Oorlogsgeheimen. Daarmee is dit boek uitgeroepen tot beste historische jeugdroman van de laatste twee jaar. De prijs, een oorkonde en een bedrag van duizend euro, werd in het themapark Archeon in Alphen aan de Rijn uitgereikt door juryvoorzitter Jaap ter Haar.


Oorlogsgeheimen speelt zich af in 1943 in een Zuid-Limburgs dorp. Van het boek zijn al meer dan 45.000 exemplaren verkocht. Voor de Archeonprijs waren veertig boeken ingezonden waarvan vier boeken waren genomineerd. Naast Oorlogsgeheimen waren dat Manhatan van Rob Ruggenberg, Meisje aan de ketting van Lydia Rood en Oorlog zonder vader van Martine Letterie.

Wie wint de Astrid?

Vier Nederlandse auteurs en twee illustratoren zijn genomineerd voor de zeer lucratieve Zweedse Astrid Lindgren Memorial Award 2010 waaraan een bedrag van maar liefst 470 duizend euro is verbonden. De Zweedse regering stelde deze prijs in na het overlijden van de vermaarde schrijfster in 2002. Pas op 24 maart volgend jaar wordt de winnaar bekend gemaakt. De Nederlandse kanshebbers zijn Harrie Geelen, Peter van Gestel, Guus Kuijer, Joke van Leeuwen en de illustratoren Harrie Geelen en Marit Törnqvist. Wat ze verbindt is dat ze allen verbonden zijn aan uitgeverij Querido en dat ze het moeten opnemen tegen 162 andere genomineerden uit tientallen landen, waaronder de Vlaamse auteur Bart Moeyaert.

Ook leesbevorderaars en anderen die zich inzetten voor jeugdliteratuur maken een kans. JaapLeest gaat maar eens hard zijn best doen in de komende jaren voor de prijs in aanmerking te komen!

Oranje bovenst

Cor de Horde - Heeft de koningin een huissleutel? En andere vragen van kinderen aan het koningshuis.

Ik zat dit boekje op Prinsjesdag te lezen en er staan vragen in dit boekje die je meteen zou willen stellen. Vindt ze het leuk om het land te regeren? Wat gebeurt er als ze ruzie krijgt met een minister? Maar natuurlijk ook: is de gouden koets echt van goud? Nee dus, hij is van Javaans teakhout en deels bedekt met bladgoud.

Heeft de koningin een huissleutel is het vijfde deeltje in een serie met vragen van kinderen over onder andere Europa (Spreken we in Europa straks allemaal Europees?), de politie (Krijgt de politie ook wel eens een bon?) en Artis (Drinken vissen water?). Tientallen vragen van kinderen en eigenlijk zijn de vragen het leukst. - Heeft de koningin een beste vriendin? - Waar worden de boodschappen gedaan? - Gaat de koningin wel eens fietsen? - Heeft ze alleen maar merkkleding of ook wel eens iets van de HEMA? - Poetst de koningin haar tanden zelf? - Is de koningin echt heel rijk? enzovoorts, enzovoorts.

Journalist Cor de Horde geeft in een prettige stijl antwoord waar bij hij net niet te veel op de hurken gaat zitten en diverse leuke weetjes en nieuwtjes brengt. Zo leren we dat de koningin wel een computer heeft maar hem niet gebruikt. Ze heeft drie vaste kappers die haar kapsel mogen doen en haar lievelingskleur is niet oranje maar blauw. En misschien wel het meest opmerkelijk: haar kranten worden altijd vantevoren even gestreken zodat ze geen vieze handen krijgt. De variatie van vragen en antwoorden is groot, het gaat over haar lievelingsdier en favoriete muziek maar ook over staatsrecht en haar takenpakket.

De Horde heeft duidelijk een grote sympathie voor het koningshuis en Beatrix in het bijzonder, dat is logisch want hij is medewerker van Vorsten Royale. Hij is weinig kritisch en gaat uit van het romantische beeld van het koningshuis waarin een koningin nou eenmaal een deftige dame is die dure kleren en sieraden draagt en een grote hofhouding heeft. Op de vraag of de koningin echt heel rijk is stelt hij: "Ze houdt van mooie en stijlvolle dingen en die zijn vaak erg kostbaar. Als je het leven leidt van een koningin, kost dat gewoon heel veel geld". Hoezo gewoon? Ergens anders stelt hij weer dat 'de familie het geld niet zomaar over de balk gooit, ze zijn in veel opzichten best zuinig'.

Dat oranje-boven toontje gaat een beetje irriteren. Geen woord over het bestaan van Republikeinen of andere criticasters. De Horde gaat uit van een heel traditioneel beeld van het koningshuis en dat is een zwak punt. Niet dat hij een super-kritisch boekje had moeten schrijven maar nu neigt het wel een beetje naar propaganda. Hij neemt het onomwonden voor het Koninklijk Huis op als het gaat om de onenigheid met de pers.

Het is een leuk en leerzaam boekje maar het had wel wat spannender gekund. Complimentje voor de eenvoudige maar doeltreffende illustraties van Irene de Goede. En oh ja, ze heeft een huissleutel, meerdere zelfs want ze heeft meerdere huizen en paleizen. Maar dat is natuurlijk heel gewoon als je het leven van een koningin leidt.

Jaaps boekencijfer: 7.4